Hangi Prizmanın Tüm Yüzeyleri Dikdörtgendir? Bir Matematiksel Zeka Patlaması
Hangi Prizmanın Tüm Yüzeyleri Dikdörtgendir? Hayatımda Matematikle İlk Karşılaşma
Evet, başlık biraz bilimsel, ama neyse ki bu yazıyı yazarken işin içine biraz da günlük hayatı katmaya karar verdim. Yani, “Hangi prizmanın tüm yüzeyleri dikdörtgendir?” sorusuna bilimsel bir cevap vermektense, biraz daha rahat, eğlenceli ve belki de komik bir bakış açısıyla yaklaşacağım. Sonuçta, herkesin matematikle bir derdi vardır, değil mi? Hele de o ilk dersler, okuldaki o sıkıcı matematik kitapları ve öğretmenlerin anlatmaya çalıştığı üçgenler, kareler… Ah, çok zor!
Ama işte, İzmir’de yaşayan 25 yaşındaki ben, hem sıkı bir espri yapan, hem de her şeyi fazla düşünmeyi alışkanlık haline getiren bir tip olarak size şunu diyorum: “Matematik çok güzel bir şey, ama bence bir yerlerde kesinlikle eksik bir şeyler var.” Hani bazen, arkadaş ortamında matematikle ilgili şaka yaparım, sonra “Bu arada arkadaşlar, bir prizmadan bahsediyoruz, değil mi?” diye geri dönerim. Kimse anlamaz, ben de kendi kendime gülerim. Neyse, lafı fazla uzatmadan soruyu biraz daha somutlaştıralım.
Prizmanın İçinde Ne Var? Dikdörtgenler mi, Yoksa Bir Sürpriz mi?
Diyelim ki karşınızda bir prizma var. “Aaa, bu ne? Tabii ki üçgen prizma!” demek kolay olabilir, ama işte mesele bu değil. Şimdi biraz kafa karıştırıcı bir soruyu soralım: “Hangi prizmanın tüm yüzeyleri dikdörtgendir?” Durun, kafanızı karıştırmayın. Hadi gelin, biraz daha yavaş ilerleyelim.
Prizma deyince, aklınıza belki de okullarda gördüğünüz o tipik şekiller geliyordur. Küp, dikdörtgenler prizması… Ama bu sorunun cevabı o kadar basit değil. Şimdi dikkat edin, “Hangi prizmanın tüm yüzeyleri dikdörtgendir?” dedik, bu soru, tam da dikdörtgenler prizması hakkında bir soru. Yani, cevabımız şu: Dikdörtgenler prizması! Evet, işte size matematiksel bir cevap, çok da şaşırtıcı olmayan bir şey.
Ama bununla ilgili küçük bir parantez açmak gerek: Bir dikdörtgenler prizmasının tüm yüzeyleri gerçekten de dikdörtgendir. Bu çok düzgün bir iş! Çünkü, hepimiz o dikdörtgenleri hayatımızda çok gördük. Caddede gittiğimiz binaların çoğu dikdörtgen prizması şeklindedir. Hatta en yakın arkadaşım Cem’in evinin oda şekli de dikdörtgenler prizması. (Ama tabii, Cem’in evinde odalar aslında hiçbir zaman “düzgün” değil, o başka bir yazının konusu!)
İç Ses: “Burası Matemin Üzerine Şaka Yapılacak Yer Mi?”
Burada, iç sesim devreye giriyor: “Bunu şimdi komik mi anlatıyorsun yoksa gerçekten ciddi misin?” Kendimi bir an tam ciddi olarak matematiksel bir analize dalacak gibi hissettim. Fakat sonra bir şekilde Cem’in evini düşündüm ve aklımda şöyle bir şaka oluştu: “Hangi prizmanın tüm yüzeyleri dikdörtgendir? Cem’in evindeki oda gibi!” Her ne kadar geometrik olarak doğru olmasa da, hayatın pratiklerinde her şeyin o kadar keskin sınırları yok.
Evet, dikdörtgenler prizmasının tüm yüzeylerinin dikdörtgen olduğunu söyledik, ama gelin, bunu biraz da kendi hayatımıza uyarlayalım. Hani bazen, hayatımızda da her şeyin düzgün bir şekli olmadığını hissederiz ya… Cem’in evi gibi işte! Odaya girdiğinizde ilk izlenim şu: “Aaa, şurası biraz fazla dar olmuş, burası çok büyük, burası da nedense hep dağınık!” Fakat yine de bir tür “dikdörtgenlik” var. Kendi yaşam alanlarımızda da, sanki her şeyin bir biçimi var, ama her zaman bu kadar düzgün bir biçimle karşılaşmıyoruz.
Prizma ve Hayat: Düzgün Olmak Zorundayız Mı?
Dikdörtgenler prizması düzgün yüzeylere sahip bir şekil olduğu için, ona her baktığınızda bir “denge” görüyorsunuz. Düzgün. Her şey yerli yerinde. İşte burası çok önemli. Bazen, hayatın içinde o kadar çok şey oluyor ki, o düzgünlüğü bulmakta zorlanıyorsunuz. Ama prizmaların hayatımıza kattığı bir şey var: “Düzgün olmak, her zaman iyi sonuçlar verir.” Örneğin, iş yerinde sürekli “kare prizma” gibi bir düzene sokulmaya çalışılan bir ortamda bile, her şeyin düzgün olması gerektiğini hatırlıyoruz.
Ama bazen de hayat, “Dikdörtgenler prizması”nın haricinde, gerçekten karmaşık hale geliyor. Mesela, pazara gitmek, arkadaşlarla plan yapmak, ya da akşam yemeğinde yemek seçmek… Her şey bir açıdan dikdörtgen olmuyor. Bu noktada, “Dikdörtgenler prizması”nın her şeyi çözmediğini kabul etmek önemli.
Sonuç: Hayat Düzgün Olmaktan Daha Fazlasıdır
Sonuç olarak, “Hangi prizmanın tüm yüzeyleri dikdörtgendir?” sorusunun cevabı oldukça net: Dikdörtgenler prizması. Ama bu, hayatın her zaman düzgün olduğu anlamına gelmez. Çevremizdeki her şey, her zaman o kadar düzgün, simetrik ve düzenli olmayabilir. Yine de, hayatın içindeki her düzensizliği çözmek için bir yol bulmaya çalışıyoruz. Bazen komik bir şekilde, bazen de gerçekten matematiksel bir biçimde! O yüzden, belki de hayat biraz daha esnek olmalı, değil mi?
Hadi, şimdi kalkıp bir dikdörtgenler prizması daha bulalım, belki bu sefer hayatımızda biraz da düzene girebiliriz! (Ama önce Cem’in evine gidip, o oda düzenini tartışalım, orası kesinlikle başka bir yazının konusu…)